Zou lokaal inkopen echt onverenigbaar zijn met concurrentievermogen? Is het mogelijk om de voorkeur te geven aan lokale leveranciers zonder dat dit ten koste gaat van de kosten? Gezien de spanningen in de toeleveringsketens en de nieuwe milieuverwachtingen moeten bedrijven hun inkoopstrategieën echter herzien. Lokaal inkopen zorgt namelijk voor een betere bevoorradingszekerheid en zet de weg vrij naar duurzame prestaties, vaak in het kader van een MVO-beleid (maatschappelijk verantwoord ondernemen). Hoe kunnen deze doelstellingen dan met elkaar worden verzoend en tegelijkertijd de kosten onder controle worden gehouden? Een analyse door Bénédicte Serradeil, expert op het gebied van MVO-begeleiding en het koolstofarm maken van bedrijven.
Dankzij de globalisering van de toeleveringsketens konden bedrijven lange tijd hun inkoopkosten optimaliseren. Op afstand produceren, tegen de beste prijs inkopen en grote volumes realiseren waren bijna automatische reflexen. Maar opeenvolgende crises hebben de kaarten opnieuw geschud. De Covid-19-pandemie, geopolitieke spanningen, stijgende kosten voor zeetransport, tekorten aan grondstoffen en instabiliteit op energiegebied hebben de kwetsbaarheid van bepaalde, sterk geglobaliseerde inkoopstrategieën aan het licht gebracht.
In deze context lijkt de verplaatsing van de inkoop niet langer louter een kwestie van imago of regionale betrokkenheid. Het wordt een een kwestie van economische veerkracht, risicobeheersing en duurzame prestaties. Toch aarzelen veel bedrijven nog om de stap te zetten. De belangrijkste rem? De wijdverbreide opvatting dat «lokaal» per definitie «duurder» betekent.
De werkelijkheid is genuanceerder. Want hoewel de eenheidsprijs van een lokaal product soms hoger kan zijn, beperken de totale kosten van een aankoop zich nooit tot alleen de prijs die op een offerte staat vermeld. Levertijden, kwaliteit, het risico op voorraadtekorten, logistieke kosten, voorraden, kwaliteitsgebreken, de CO₂-voetafdruk of strategische afhankelijkheid spelen voortaan allemaal een rol.
Verhuizen zonder meer te betalen vereist dus een andere invalshoek. Niet dat we de economische logica moeten loslaten, maar we moeten die juist verbreden.
Lokaal inkopen, herlokalisering van de inkoop… waar hebben we het precies over?
Het verplaatsen van de inkoop kan verschillende vormen. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, gaat het er niet per se om de volledige productie van de ene op de andere dag terug te halen naar Frankrijk.
Sommige bedrijven kiezen voor een volledige verplaatsing wanneer zij een kritiek risico vaststellen binnen een strategische inkoopgroep. Anderen geven de voorkeur aan een gedeeltelijke verplaatsing door hun bevoorradingsbronnen geleidelijk opnieuw in evenwicht te brengen tussen internationale leveranciers en lokale spelers. Een derde optie wint sterk aan populariteit: de meerdere locaties. Het doel is dan om de inkoopbronnen te diversifiëren om zo de afhankelijkheid te beperken.
Deze aanpak loopt sterk uiteen per sector.
In de agrovoedingssector is herlokalisatie vaak gebaseerd op regionale bevoorrading, om de landbouwketens veilig te stellen en aan de verwachtingen van de consumenten te voldoen. In de industrie streven sommige bedrijven ernaar de productie van kritieke onderdelen dichter bij de klant te brengen om levertijden te verkorten en voorraadtekorten te beperken. Ook in de textielsector zien we steeds vaker meer lokale productiestrategieën ontstaan om sneller te kunnen reageren en voorraden te verminderen.
De beweging treft ook de indirecte aankopen. Veel bedrijven herzien nu hun dienstverlening, leveringen of aankopen voor evenementen vanuit het perspectief van geografische nabijheid en de impact op de regio.
Het doel is dus niet alleen patriottisch of milieugericht. Het is ook operationeel.
Waarom wordt lokaal inkopen steeds belangrijker?
Lange tijd leken de geglobaliseerde toeleveringsketens een optimale balans te bieden tussen kosten en beschikbaarheid. Maar de recente crises hebben aan het licht gebracht dat er soms aanzienlijke verborgen kosten aan verbonden zijn.
De sinds 2020 waargenomen verstoringen in de toeleveringsketen hebben grote gevolgen gehad voor bedrijven: productiestilstanden, vertragingen bij de levering, stijgende grondstofprijzen en explosief stijgende logistieke kosten. Sommige organisaties hebben bij deze gelegenheid ontdekt dat hun afhankelijkheid van een zeer beperkt aantal leveranciers, die soms duizenden kilometers verderop gevestigd zijn.
De recente spanningen in de Straat van Hormuz hebben erop gewezen dat een lokale geopolitieke gebeurtenis gevolgen kan hebben die veel verder reiken dan de energiesector. Bedrijven die afhankelijk zijn van import hadden te maken met langere levertijden, onzekerheden over leveringen en extra logistieke kosten, wat soms gevolgen had voor hun productie.
Daarnaast zijn er nog toenemende uitdagingen op het gebied van regelgeving en milieu. De eisen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen, de zorgplicht en de vermindering van de CO₂-uitstoot zetten inkoopafdelingen ertoe aan om meer grip te krijgen op hun waardeketens.
Economische soevereiniteit wordt ook een strategisch thema in verschillende gevoelige sectoren: gezondheidszorg, elektronica, energie of defensie.
In deze context wordt de nabijheid van leveranciers steeds vaker gezien als een middel om de leveringszekerheid te waarborgen.
Wat zijn de belemmeringen voor de ontwikkeling van lokaal winkelen?
Ondanks deze bevindingen blijft hervestiging een complexe aangelegenheid.
De grootste hindernis blijft uiteraard de schijnbare kosten. Lokale leveranciers hanteren soms hogere prijzen dan concurrenten die gevestigd zijn in gebieden met lage loonkosten. Dit verschil lijkt misschien moeilijk te rijmen met de traditionele doelstellingen om de uitgaven te verminderen.
Maar dat is niet de enige belemmering.
Sommige bedrijven hebben moeite met leveranciers vinden die aan de gevraagde volumes of aan de verwachte technische eisen kunnen voldoen. Bovendien houdt lokaal produceren in dat er leveranciers moeten worden gevonden die de gehele waardeketen kunnen waarborgen.
Voorbeeld 1:
1 083, dat zijn spijkerbroeken in Frankrijk produceert, wijst er regelmatig op dat het moeilijk is om voldoende productiecapaciteit te vinden om aan de vraag te voldoen, en dat het noodzakelijk is om de lokale toeleveringsketens geleidelijk weer op te bouwen.
Voorbeeld 2:
Frankrijk assembleert steeds meer fietsen op eigen grondgebied, maar blijft sterk afhankelijk van uit Azië geïmporteerde onderdelen (aandrijvingen, remmen, accu’s, motoren). Fabrikanten zoals Moustache Bikes en Cycleurope France leggen uit dat de terugkeer van de productie naar Europa wordt belemmerd door het gebrek aan Europese leveranciers die bepaalde onderdelen in voldoende hoeveelheden kunnen produceren.
In bepaalde industriële sectoren is bepaalde vakkennis geleidelijk uit de regio verdwenen. De lokale productiecapaciteit kunnen ook ontoereikend.
Bijvoorbeeld:
In de jaren 1980 werd bijna 80 % van de farmaceutische werkzame stoffen in Europa geproduceerd. Tegenwoordig is een groot deel afkomstig uit China of India. De Covid-19-crisis heeft de sterke afhankelijkheid van Frankrijk aan het licht gebracht: toen de logistieke ketens werden verstoord, kregen laboratoria en ziekenhuizen te maken met bevoorradingsproblemen. Het terugbrengen van de productie stuit echter op een groot obstakel: het verlies van knowhow en industriële capaciteit. Het project voor de terugverplaatsing van de productie van paracetamol, gedragen door Sanofi, Upsa en Seqens, vergde dan ook meerdere jaren van investeringen. De prijs voor het opnieuw opbouwen van een Franse industriële keten.
De vraag van certificeringen vormt een ander aandachtspunt. Inkoopafdelingen werken vaak met strenge kwaliteitsnormen, wettelijke voorschriften of internationale standaarden die het aantal potentiële leveranciers beperken.
Daarnaast komt er soms nog een culturele barrière. Jarenlang waren inkoopbeleidslijnen gericht op grootschalige aankopen en het zoeken naar de meest concurrerende prijs. Om deze aanpak te veranderen, moeten de prestatie-indicatoren en de beslissingscriteria worden aangepast.
Kopers worden dan geconfronteerd met complexe arbitrages.
Moet men een hogere prijs accepteren om de bevoorrading veilig te stellen? Hoe kan een strategiewijziging worden gerechtvaardigd tegenover de financiële directie? In hoeverre moet de voorkeur worden gegeven aan lokale leveranciers zonder dat dit ten koste gaat van het concurrentievermogen?
Deze vraagstukken staan momenteel centraal in de overwegingen van inkoopprofessionals.
Hoe kun je je financiële afdeling overtuigen?
1/ De kosten van eerdere voorraadtekorten in kaart brengen
2/ De werkelijke logistieke kosten berekenen
3/ De scenario's vergelijken op basis van de TCO
4/ Stel verschillende scenario’s op aan de hand van deze opties:
- handhaving van de huidige inkoopregeling
- volledige verplaatsing
- gedeeltelijke verplaatsing
- dubbele bevoorrading: lokaal en internationaal
5/ De voordelen van ESG en MVO benadrukken
6/ Begin met een proefproject binnen een cruciale inkoopcategorie
Kan lokaal inkopen echt concurrerender zijn?
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, kan een strategie om lokaal in te kopen meetbare economische voordelen opleveren.
Het hangt allemaal af van de manier waarop het bedrijf zijn kosten berekent.
De aankoopprijs per eenheid vormt slechts een deel van de werkelijke kosten van een product of dienst. Een benadering waarbij totale eigendomskosten – vaak aangeduid als TCO (Total Cost of Ownership) – maakt het mogelijk om andere aspecten mee te nemen: transport, opslag, risicobeheer, kwaliteitsproblemen, termijnen, administratieve kosten of milieueffecten.
Op deze gebieden beschikken lokale leveranciers echter vaak over aanzienlijke voordelen.
Kortere termijnen maken het bijvoorbeeld mogelijk om de veiligheidsvoorraden verminderen en de flexibiliteit verbeteren. Een betere communicatie met de leveranciers helpt ook om bepaalde kwaliteitsgebreken of technische misverstanden te beperken.
De geografische nabijheid vergemakkelijkt ook audits, locatiebezoeken en samenwerkingsprojecten. Hierdoor vindt er vaker en sneller uitwisseling plaats, wat de ontwikkeling van nieuwe producten, de verbetering van processen of het zoeken naar innovatieve oplossingen vergemakkelijkt.
Bijvoorbeeld: een industriële inkoper uit Bretagne moet naar een leverancier toe om een kwaliteitsprobleem op te lossen of aan een productverbetering te werken. Het is eenvoudig om een halve dag bij een leverancier in de regio Pays de la Loire te plannen. Bij een leverancier die zich op enkele duizenden kilometers afstand bevindt, vereist dit daarentegen een complexere organisatie en een reis van meerdere dagen.
Dit is een vaak onderschat voordeel van relocatie: het brengt niet alleen logistieke stromen dichter bij elkaar, maar ook vaardigheden, teams en innovatievermogen.
Sommige bedrijven stellen bovendien een vermindering van de verborgen kosten als gevolg van leveringsonderbrekingen. Een iets duurdere levering kan economisch gezien de moeite waard zijn als daarmee een productiestilstand of een vertraging bij de klant wordt voorkomen.
De voordelen zijn niet alleen financieel.
Een beleid om lokaal in te kopen draagt er ook toe bij dat het bedrijf sterker in de regio verankerd raakt, de lokale werkgelegenheid wordt ondersteund en de CO₂-uitstoot als gevolg van transport wordt verminderd.
Deze factoren spelen voortaan een steeds grotere rol in de aanbestedingende ESG-criteria en demerkimago.
[Kerncijfers].
Volgens verschillende industriële onderzoeken kan een uur productiestilstand de volgende kosten met zich meebrengen:
- van 10.000 tot 50.000 € bij een industrieel MKB-bedrijf
- enkele honderdduizenden euro’s in de auto- of luchtvaartindustrie
Wat voedingsmiddelen betreft, is het transport gemiddeld verantwoordelijk voor 6 % van de CO₂-voetafdruk van een product.
Manieren om productie te verplaatsen zonder dat de kosten de pan uit rijzen
Het verplaatsen van de inkoop is geen kwestie van improviseren. Succesvolle bedrijven kiezen doorgaans voor een een stapsgewijze en gestructureerde aanpak.
Eerste stap : je uitgaven en verslavingen in kaart brengen
Niet alle inkoopcategorieën brengen dezelfde uitdagingen met zich mee. Sommige kritieke categorieën vereisen strengere beveiliging, terwijl voor andere de internationale modellen kunnen worden gehandhaafd.
Aan de hand van deze analyse kunnen verslavingsrisico’s, logistieke kwetsbaarheden of de posten die het meest blootstaan aan marktschommelingen worden geïdentificeerd.
Tweede etappe : redeneer vanuit de totale kosten in plaats van vanuit de nominale prijs
Deze ontwikkeling houdt vaak in dat de inkoopindicatoren moeten worden aangepast. De voordelen worden niet langer uitsluitend afgemeten aan de onderhandelde prijs, maar ook aan de bedrijfscontinuïteit, de kwaliteit, de levertijden of de risicobeperking.
Derde stap : de bestekken aanpassen
Bepaalde technische of administratieve eisen kunnen ertoe leiden dat bekwame lokale leveranciers onnodig worden uitgesloten. Zonder afbreuk te doen aan de kwaliteitsnormen is het soms mogelijk om bepaalde criteria te vereenvoudigen of samen met de partners trajecten op te zetten om hun vaardigheden te verbeteren.
Een andere hefboom: het langetermijnpartnerschap
Relocalisatie vereist namelijk vaak dat er wordt gewerkt vanuit een logica van samenwerking in plaats van voortdurende concurrentie. Lokale leveranciers hebben mogelijk behoefte aan zichtbaarheid om te kunnen investeren, personeel aan te werven of hun capaciteiten uit te breiden. Er bestaan tegenwoordig verschillende ondersteuningsmaatregelen: regionale netwerken, industriële clusters, platforms voor lokale inkoop of overheidssteun voor industriële transitie.
En hoe zit het met jou?
Beantwoord de volgende vragen met Ja of Nee:
| Heeft u vastgesteld welke aankoopcategorieën het belangrijkst zijn voor uw bedrijf? | Ja | Neen |
| Analyseert u uw aankopen op basis van de totale kosten? | ||
| Werkt u al samen met ten minste één lokale leverancier voor een strategische inkoopcategorie? | ||
| Heeft u de milieu-impact van uw belangrijkste inkoopbronnen geëvalueerd? | ||
| Is de inkoopafdeling getraind in verantwoord inkopen? |
Resultaten:
- 0 tot 1 Ja: het verplaatsen van inkoopactiviteiten is nog maar in beperkte mate geïntegreerd in uw strategie.
- 2 tot 3 Ja: u bent met het proces begonnen, maar er zijn nog verschillende mogelijkheden die u kunt verkennen.
- 4 tot 5 Ja: uw bedrijf streeft al naar een veerkrachtiger en verantwoorder inkoopbeleid.
Wil je nog een stap verder gaan?
Het verplaatsen van inkoopactiviteiten is geen kwestie van improviseren. Het beheersen van instrumenten voor de analyse van de totale kosten, het integreren van MVO-criteria en het aansturen van strategieën voor verantwoorde inkoop zijn allemaal essentiële vaardigheden om prestaties en duurzaamheid met elkaar te verzoenen.
[Training]
Door sociale, milieu- en ethische criteria mee te nemen in inkoopbeslissingen, vermindert u risico’s, stimuleert u innovatie bij leveranciers en versterkt u het merkimago. Wilt u de algehele prestaties van het bedrijf verbeteren door middel van verantwoorde inkoop? Ontdek het opleidingsprogramma Verantwoord inkopen: inkoopprestaties en MVO-kwesties op elkaar afstemmen.
Het verplaatsen van de inkoop betekent niet dat economische prestaties en lokale betrokkenheid tegenover elkaar moeten worden geplaatst, maar dat er veerkrachtigere, flexibelere en duurzamere toeleveringsketens moeten worden opgebouwd. Door te redeneren in termen van totale kosten in plaats van stukprijzen, kunnen bedrijven hun activiteiten veiligstellen zonder dat ze daarvoor per se hun uitgaven hoeven te verhogen. Wat als lokaal inkopen morgen een van de belangrijkste hefbomen voor het concurrentievermogen van de best presterende bedrijven zou worden?
